Fréttir

Hvar er fagmennskan eiginlega?

Hilmar Harðarson, formaður Félags iðn- og tæknigreina og Samiðnar, ritar leiðara í nýjasta fréttabréf FIT þar sem hann kallar eftir aukinni fagmennsku á íslenskum vinnumarkaði og gagnrýnir kennitöluflakk og svarta atvinnustarfsemi:

"Stjórnmálamenn stæra sig gjarnan af háu menntunarstigi og fagmennsku á íslenskum vinnumarkaði en því miður virðist staðreyndin vera sú að alltof margir aðilar séu allt annað en faglegir. FIT hefur þannig mörg dæmi um stór verk þar sem ekki finnst einn einasti fagmenntaður iðnaðarmaður að störfum og vandasömum verkefnum úthlutað til ófaglærðra. Slíkt er óhæfa og með því stranga og viðamikla eftirliti sem til staðar er hér á landi ættu svona vinnubrögð að sjálfsögðu ekki að viðgangast. Er nema von að spurt sé hvar fagmennskan sé eiginlega? Að sjálfsögðu á að gera gangskör að því að bæta úr þessu hið snarasta og það er hægt að fullyrða að fáir kaupendur yrðu væntanlega að íbúðum í stórhýsum ef þeir yrðu upplýstir um að fagmenntaðir iðnaðarmenn hefðu hvergi komið þar nærri. FIT mun berjast fyrir því að breyta þessu og koma fagmennskunni aftur í fyrsta sæti.

Kennitöluflakkarar á ferð og félagsleg undirboð

Flest bendir til að kennitöluflakk og svört atvinnustarfsemi sem erfitt er að aðgreina frá venjulegri brotastarfsemi blómstri á íslenskum vinnumarkaði. Það á ekki síst við í byggingaiðnaði en einnig víðar, til dæmis á sumum sviðum ferðaþjónustu.
Enn fær það að viðgangast að einstaklingar, sem hafa orðið uppvísir að refsiverðri starfsemi í atvinnurekstri, setji félög í þrot, vísi launakröfum á Ábyrgðarsjóð launa, standi hvorki skil á gjöldum til verkalýðsfélaga né lífeyrissjóða, kaupi svo nýtt félag með nýrri kennitölu og byrji leikinn upp á nýtt. Nýja kennitalan er skömmu síðar komin með stórt verkefni á vegum verkkaupa, sem stundum er aðili á vegum ríkis eða sveitarfélags. Nýja kennitalan er hluti af keðju sem hefur í þjónustu sinni erlendar starfsmannaleigur en þær spretta upp eins og gorkúlur á íslenskum vinnumarkaði um þessar mundir. Leigurnar flytja inn erlenda verkamenn sem eiga að fá lágmarkslaun á íslenskum vinnumarkaði og fá sumir greidd þau laun en aðrir ekki. Þessir erlendu verkamenn vinna flest eða öll störf sem unnin eru við byggingu fjölmargra mannvirkja á Íslandi um þessar mundir, líka þau störf sem iðnaðarmenn með löggild starfsréttindi eiga að vinna samkvæmt lögum og samningum sem eiga að gilda á íslenskum vinnumarkaði.

Vilji ný ríkisstjórn eiga samleið með þjóðinni verður að raða verkefnum með framsýni og sanngirni að leiðarljósi

Af fréttum að dæma er að verða til ný ríkisstjórn sem ætti að hafa möguleika á að sitja út kjörtímabilið og koma mörgum brýnum verkum í framkvæmd, verkum sem þarfnast að á þeim verði tekið af festu og þau ekki látin bíða fram á síðustu stundu. Innviðaverkefni eins og í heilbrigðis-, samgöngu- og menntamál eru mál sem flestir eru sammála um að verði að hafa forgang.

Staðan í heilbrigðismálum er orðin mjög alvarleg og ef ekki verður tekið til hendinni eru miklar líkur á að núverandi kerfi fari að molna innan frá gegn vilja almennings. Fólk lætur ekki bjóða sér að geta ekki haft greiðan aðgang að heilbrigðisþjónustu og mun leita annað sé hún ekki í boði. Verði það raunin munu þeir sem geta greitt fyrir þjónustuna fá forgang fram yfir þá efnaminni.  Það má fullyrða langflestir Íslendingar vilja ekki slíkt kerfi.
Málefni eldri borgara hafa verið hávær og er það málaflokkur sem ríkisstjórnin kemst ekki hjá að taka hratt og vel á.
Í nýrri rannsókn dr. Hauks Arnþórssonar stjórnsýslufræðings kemur í ljós að meira en helmingur eftirlaunaþega er með tekjur undir 350.000 kr. á mánuði. Sá sem býr einn og er með svo lágar tekur lifir við mjög þröng lífsskilyrði og getur lítið veitt sér. Þrátt fyrir hraðvaxandi eftirlaun frá lífeyrissjóðum þá batnar fjárhagsstaða lífeyrisþega lítið vegna mikilla tekjutenginga almannatrygginga.  Það getur ekki verið ásættanlegt að eftirlaunaþegi fái aðeins rúmar 30.000 kr. fyrir hverjar 100.000 kr. sem hann fær úr lífeyrissjóði.
Annað mál sem brennur á mörgum er þjónusta við eldri borgara og er þar bæði átt við þjónustu í heimahúsum og á hjúkrunarheimilum. Allt þetta kerfi þarf að taka til endurskoðunar bæði hvað varð uppbyggingu hjúkrunarheimila og mönnun heimaþjónustu. Forsenda góðrar þjónustu er að starfsfólki séu greidd góð laun svo það vilji gera þjónustustörf við eldri borgara að föstu starfi.

Samgöngumál brenna á mörgum ekki síst þeim sem búa fjarri höfuðborgarsvæðinu. Það er forsenda byggðar um allt land að samgöngur séu góðar og öruggar allt árið um kring. Íslendingar verða að ráðast í umfangsmiklar samgöngubætur næstu 10 árin og vinna upp áralanga vanrækslu í þessum málaflokki.

Forgangsröðun í menntamálum verður að taka mið af þeim þjóðfélagsbreytingum sem menn telja sig sjá í dag og kallaðar hafa verið "fjórða iðnbyltingin". Liður í því er að efla verkmenntun og gera hana samkeppnishæfa við bóknámið en ef fram fer sem horfir verður mikill skortur á starfsfólki með góða verkmenntun sem mun takmarka framþróunina í atvinnulífinu.

Það verður ekki allt gert á sama tíma en það skiptir máli að verkefnum verði raðað niður af framsýni og sanngirni þannig að  um þau skapist friður. Við munum ekki láta bjóða okkur að allt eigi að gerast á síðast ári kjörtímabilsins eins og því miður oft hefur verið raunin.

PLANIÐ

Eins og öllum er kunnugt er mikill fjöldi erlendra starfsmanna að störfum á Íslandi í dag og ef horft er til framtíðar má gera ráð fyrir að svo verði áfram. Fjöldinn er mestur í mannvirkjagerð og ferðaþjónustu og svo er komið að stór fyrirtæki í mannvirkjagerð manna öll störf á gólfinu með erlendu vinnuafli.
Þetta getur í sjálfu sér verið allt í lagi ef eðlilega er staðið að hlutunum s.s. hvað verðar starfsréttindi launamál og aðbúnað.
Samiðn og aðildarfélögin tóku þá ákvörðun á vormánuðum að gera átak í að heimsækja vinnustaði í mannvirkjagerð og kalla eftir upplýsingum um laun og starfsréttindi erlendra starfsmanna. Við notuðum sumarið til að undirbúa verkefnið með okkar lögmönnum og kortlögðum hvernig best væri að halda á svo það væri líklegt til að skila árangri.
Átakið sem hefur fengið starfsheitið Planið var formlega sett af stað 19. september sl. og nú hafa um 10 vinnusvæði á Reykjavíkursvæðinu verið heimsótt.
Framkvæmdin er þannig að við veljum einn til tvo vinnustaði sem við heimsækjum hverju sinni. Starfsmenn eru skráðir og kannað er hvort starfsmenn séu með vinnustaðaskírteini og hvort þeir geti staðfest réttindi. Einnig tökum við ljósmyndir sem staðfesta hvað starfsmenn eru að gera þegar heimsóknin á sér stað. Á sama tíma eru stjórnendur heimsóttir og krafðir um upplýsingar um launamál erlendu starfsmanna. Sé ekki hægt að fá þessar upplýsingar á staðnum er fengin staðfesting á hvernig hægt sé að fá slíkar upplýsingar.
Þegar skráningin liggur fyrir er farið með listann til fyrirtækisins og óskað eftir að fyrirtækið leggi fram greinargóðar upplýsingar um starfskjör og réttindi.
Flest fyrirtækin taka okkur fagnandi og veita okkur allar umbeðnar upplýsingar en því miður eru undantekningar þar á. Í slíkum tilfellum erum við með viðbragðsáætlun sem fer í gang og við fylgjum eftir.
Okkur er ljóst að þetta vinnulag sem við teljum árangursríkt kallar á mikla vinnu og þolinmæði. Brotafyrirtækin eru oft einu feti á undan okkur í að finna leiðir, en við höfum á að skipa öflugri sveit eftirlitsmanna og frábærra lögmanna sem láta ekki undan þeim sem virða ekki kjarasamninga og lög.
Við hjá Samiðn lítum á erlenda starfsmenn sem auðlind sem við eigum að virða og fara vel með.

Gegn frestun á núverandi framkvæmd um tilgreinda séreign

Fulltrúi Samiðnar í miðstjórn ASÍ, Hilmar Harðarson formaður Samiðnar, lagðist gegn frestun á núverandi framkvæmd um tilgreinda séreign og lagði fram eftirfarandi bókun við afgreiðslu málsins á fundi miðstjórnar ASÍ 8. nóvember sl.:

"Við afgreiðslu kjarasamninga 2016 var ákveðið að að setja í framkvæmd fyrirheit um hækkun iðgjalds til lífeyrissjóða í 15,5% sem gefið var árið 2011. Jafnframt var gefið fyrirheit um að sjóðsfélagar gætu skipt hækkuninni milli samtryggingar og séreignar og var það ein af forsendum þess að hækkunin var samþykkt.
Þrátt fyrir að ekki hafi verið komin lagastoð s.l. vor eins og gert var ráð fyrir í gildandi kjarasamningi voru það eindregin tilmæli ASÍ og SA að breyta samþykktum sjóðanna og urðu þeir við því þrátt fyrir mjög stuttan fyrirvara.
Að leggja til að framkvæmdinni verði frestað meðan ekki er starfhæf ríkisstjórn þjónar engum tilgangi og mun koma óorði á lífeyrissjóðina og skapa mikla óánægju meðal sjóðsfélaga.
Jafnframt er nauðsynlegt að horfa til 4. gr. laga nr. 129 /1997 en þar segir m.a. „Lífeyrissjóður skal, í samræmi við 24. gr. þessara laga, tilgreina það iðgjald sem þarf til að standa undir þeirri lágmarkstryggingavernd sem hann veitir.
Lífeyrissjóði er heimilt, í samræmi við tryggingafræðilega athugun að ákveða lágmark tryggingaverndar þannig að iðgjald sem varið er að hluta til öflunar lífeyrisréttinda í séreign skv. II. kafla og að hluta til öflunar lífeyrisréttinda í sameign skv. III kafla.“
Jafnframt segir: „Sjóðsfélagi getur ákveðið að ráðstafa til annars aðila en þess lífeyrissjóðs sem tekur við iðgjaldi vegna hans þeim hluta gjalds sem renna skal til séreignar skv. 3 mgr. 4 gr. og þeim hluta sem renna skal til viðbótartryggingaverndar.“
Samkvæmt lögum er lágmarks iðgjald 12% sem veitir lágmarkstryggingavernd sem svarar til 56% af þeim mánaðarlaunum sem greitt er af.
Verði framkvæmdinni um tilgreinda séreign frestað eru miklar líkur á að sjóðsfélagar nýti sér heimildir 4. gr. og ráðstafi iðgjaldi sem er umfram það sem þarf til að veita lágmarkstryggingavernd í óbundna séreign. Yrði það raunin myndi það skapa enn meiri glundroða og vandræði. Ég legg áherslu á að um leið og ný ríkisstjórn hefur tekið við völdum verði teknar upp viðræður um ásættanlega lausn og á meðan verði beðið með frekari ákvarðanatöku.
Ég lýsi því hér með yfir að ég er andvígur því að fresta núverandi framkvæmd um tilgreinda séreign og mun mæla gegn því þar sem það á við. Frestun mun ekkert leysa en skapa mörg erfið vandamál og mikla óvissu."

Reykjavík, 8. nóvember 2017

Hilmar Harðarson

Ályktun trúnaðarráðs Byggiðnar um mikilvægi iðn- og verkmenntunar

Trúnaðarráð Byggiðnar samþykkti á fundi sínum 1. nóvember eftirfarandi ályktun um mikilvægi iðn- og verkmenntunar:

"Nú að loknum alþingiskosningum er rétt að minna á mikilvægi iðn- og verkmenntunar. Stjórnmálaflokkar kepptust um að draga fram mikilvægi iðn- og verkmenntunar fyrir land og þjóð í kosningabaráttu sinni. Trúnaðarráðsfundur Byggiðnar leggur áherslu á að orðum þarf að fylgja framkvæmd. Við skorum á þá aðila sem nú reyna að mynda ríkisstjórn að sýna í verki og hafa sem eitt af forgangsmálum sinna áherslumála í stjórnarmyndunarviðræðum að styðja við bakið á iðn- og verkmenntun. Það þarf að stórauka fé til verkmenntaskóla í landinu. Það þarf að kynna mun betur iðn- og verknám í grunnskólum og sú mynd sem gefin er af iðnaðarmannastarfi þarf að vera eftirsóknarverð.  Það gerist ekki eingöngu með auknu fé til skóla heldur í umgjörð starfa okkar. Það þarf að tryggja að iðnlöggjöfin sé virt þannig að það séu iðnaðarmenn sem vinni iðnaðarmannavinnu. Það þarf að hyggja að öryggi og aðbúnaði starfsmanna á vinnustöðum og það þarf að tryggja atvinnuöryggi iðnaðarmanna með langtímasjónarmiðum. Til að ungt fólk vilji læra iðn- og verkmenntun þurfa þessir hlutir að vera í lagi. Til að núverandi iðnaðarmenn vilji starfa í iðngreinum þurfa þessir þættir að vera í lagi og til að sá mikli fjöldi iðnaðarmanna sem búa erlendis vilji starfa hér á landi þurfa þessir þættir að vera í lagi."

Við biðjum um vandaða umræðu um okkar verðmætustu eign

Innan fárra daga göngum við Íslendingar til alþingiskosninga.  Fulltrúar stjórnmálaflokka fara út um víðan  völl og kynna stefnumál sín og tilboð til væntanlegra  kjósenda.  Loforðin spanna vítt svið en þó má segja að kjarninn í umræðunni sé ekki svo ólíkur. Húsnæðis- og heilbrigðismál  og tekjutengingar almannatrygginga eru mest áberandi.
Nokkur umræða hefur verið um lífeyrissjóðina okkar og vilja sumir stjórnmálamenn nýta þá til að koma sínum stefnumálum í framkvæmd. Í því sambandi er rétt að ítreka að lífeyrissjóðir eru í eigu almennings en ekki ríkisins og því æskilegt að stjórnmálamenn umgangist þá með þeim hætti en ekki eins og þeir séu  einhver skiptimynt sem þeir geti ráðstafað að eigin vild.

Það eru nokkur atriði í umræðunni sem ástæða er til að stoppa við og skoða betur.

Talað er um svissnesku leiðina í húsnæðismálum en hún felur í sér að hægt er að taka út áunnin réttindi sem lán og/eða veðsetja lífeyrisréttindi til að fjármagna húsnæðiskaup.

Í fyrsta lagi er rétt að hafa í huga að í Sviss tryggja almannatryggingar öllum lífeyrisþegum góða fjárhagslega afkomu  og kemur lífeyrir frá lífeyrissjóðum sem viðbót og er að mestu leyti í formi séreignar. Ekki ósvipað og við höfum verið að gera, það er að heimila fólki að nýta séreignarsparnað til íbúðarkaupa. Það sem er frábrugðið er að í Sviss eru reglur um úttekt á séreign til íbúðakaupa háðar miklu strangari reglum en á Íslandi.

Tillögur sem nú hafa verið settar fram af hálfu Framsóknarflokksins ganga miklu lengra að því leyti að þær heimila úttekt á samtryggingunni. Þær gera ráð fyrir að hægt sé að fá vaxtalaust lán út á áunnin réttindi  sem verði endurgreitt þegar húsnæðið verður selt og  með því  haldist réttindin óbreytt.  Í Sviss eru réttindin tekin niður þegar lán er veitt enda væri annað ósanngjarnt gagnvart öðrum sjóðsfélögum.

Á Íslandi er aldurstengt réttindakerfi sem felur  í sér að réttindi á fyrri hluta starfsævinnar eru verðmætari, enda eru þau  iðgjöld mun lengur í ávöxtun.  Ef einstaklingur er 20 ár á lífeyri má gera ráð fyrir að iðgjaldið fjármagni fyrstu 10 árin en afgangurinn fjármagnar ávöxtun iðgjaldsins.  Vaxtalaust lán  sem tekið er á fyrrihluta starfsævinnar  og endurgreitt á seinni hluta hennar geta því aldrei skapað sömu réttindi nema að gengið sé á rétt annarra sjóðsfélaga.

Mikilvægt er að hafa í huga að réttindi í lífeyrissjóðum eru ekki aðfararhæf og eru því ósnertanleg þrátt fyrir t.d. gjaldþrot einstaklinga.  Þetta skipti mjög miklu máli fyrir fjölda einstaklinga og fjölskyldur í hruninu en þegar uppi var staðið var lífeyriseignin  kannski eina eignin sem eftir stóð.  Það er gríðarlegt hagsmunamál að á þessu verði engin breyting.

 Margt fleira væri  hægt að nefna  um þessa tillögu t.d. áhrif hennar á örorkulífeyri.

Annar stjórnmálaflokkur vill þvinga lífeyrissjóði til að fjárfesta í nýsköpun. Staðreyndin er sú að íslenskir lífeyrissjóðir hafa áratuga reynslu af því  að fjárfesta í nýsköpun en þeir hafa valið að fara í gegnum sérhæfða sjóði m.a. til að dreifa áhættu. Í fjárfestingastefnu  lífeyrissjóða er hægt að sjá að þeir hafa afmarkað ákveðið hlutfall sem á að fara í þessa tegund fjárfestinga.

3,5% ávöxtunarviðmið hefur enn og aftur komið til umfjöllunar og því haldið fram að lífeyrissjóðirnir séu bundnir af því og megi ekki fjárfesta í fjármálagjörningum sem bera lægri vexti en 3,5%. Þarna er  á ferðinni  mikill misskilningur og stundum held ég að stjórnmálamenn viti betur, en það hentar þeim að halda þessari staðreyndarvillu fram.

Það rétta er að lífeyrissjóðir eru ekki bundnir af 3,5% ávöxtun þegar teknar eru ákvarðanir um fjárfestingar. Ef svo væri hefðu þeir ekki keypt ríkispappíra í mörg ár.  3,5%  eru eingöngu notuð við tryggingafræðilegt uppgjör þ.e. þegar verið er að meta virði framtíðariðgjalda.

Tökum dæmi.

Á hverju ári ber lífeyrissjóði að  láta fara fram mat á eignum og skuldbindingum. Við matið er horft til eigna  sjóðsins og skuldbindinga eins og þær eru hverju sinni. Þegar framtíðin er metin er horft til þess hvað iðgjöld þeirra sjóðsfélaga sem eru í sjóðnum á þeim tíma verði fram að 67 ára aldri. Til að finna út hvers virði ókomin iðgjöld eru og hvaða réttindi þau skapi er gert ráð fyrir að ávöxtun væntra iðgjalda í framtíðinni verði 3,5%.   Þarna er eingöngu um spá að ræða en bindur lífeyrissjóðinn  ekki þegar kemur að ákvörðun um fjárfestingar.

Látum þetta duga að sinni en göngum með virðingu um  dýrmætustu eign fólksins.